Πέθανε ο Τρένας.
Σήμα κατατεθέν της άλλης,
της μικρής μου, της ενδότερης πλατείας,
μακριά απ’ την ασφάλτινη δημοσιά.
Γλώσσα βαριά με σλάβικη χροιά.
Δυσνόητα, μα οικεία ελληνικά.
Καταγωγή μυστήρια, αδιευκρίνιστη,
κάτι χωριά του κάμπου και της θέρμης.
Καραγωγέας στο επάγγελμα.
Άλογος και παράφορος με τ' άλογό του,
ούτε ένα μήνα άντεξε
μ’ ένα σταχτί, άτυχο μουλάρι
αφού του ψόφησε ο δικός του
καφετής και απαστράπτων αλογάς
-κι ας είχε βγει στη σύνταξη από χρόνια.
Απομεινάρι των ντελάληδων,
μόνιμος δημοπράτης
της Παναγιάς, Δεξιάς-Αριστερής,
του γλυκυτάτου έαρος
και του Σταυρού.
Μέσα στ' αγιόκλημα, στις πασχαλιές
και στα τουρκόσπιτα,
στους τοίχους με τη λάσπη
και την τσαϊρίσια πέτρα
που ένας-ένας γκρεμίζονται,
μαζί με παραμύθια όμορφα, της ανατολής γλυκά,
με λέξεις ζαφειρένιες και παροιμίες της καρδιάς,
ξένες, μα τόσο αγαπημένες.

Κηδεία, τα μανάλια,
ο σταυρός, τα εξαπτέρυγα
και στου Πέντσα το χωράφι.
Χωρίς πια λαϊκές δημοπρασίες σε χώρους
κοινούς και ανοιχτούς.
Κλειστά γραφεία μόνον
κι αξιοπρέπεια φράγκικη εν περισσεία.

                                                                                                                         _{Photo: Athanasios Athanasiadis} 

Κατακαλόκαιρο του κάμπου, τέλος μεσημεριού.
Ο μπαμπάς ημίγυμνος ξυρίζεται,
μυρίζει η κλειστή αυλή μοσχοσάπουνο Ερμής.

Ταραχή, ένα φορτηγό ανοιχτό πίσω
χτυπάει στο καλντερίμι και την άρρωστη λάσπη.
Όλοι στις πόρτες.
Οι πιο μικροί τρέξαν ξυπόλυτοι.

Εδώ που βγαίνουν αυτά τα δέντρα στα δεξιά ήταν το σπίτι,
ο τοίχος με την τσιμεντογωνία έγινε μετά,
στην εποχή της εγκατάλειψης.
Θυμάμαι έναν φράχτη με σύρμα και πέτρα ποταμίσια.
Ήταν της Τότσκινας – πάντα σχεδόν παίρναν τ’ όνομα της
     γυναίκας.

Ξεφόρτωσαν τον σκοτωμένο σαν σακί,
οι άλλοι τρεις στην καρότσα ήταν για δυο δρόμους
     παραδίπλα.
Ήταν ίσως η αγκούσα ή έπεσε ο φερές.
Στου Περδικάρη ή του Παπαντωνίου τα λιγνιτωρυχεία.

Τα δυο παιδιά του πάντως, χαίρονταν μαζί μας
– δεν ξέραμε τίποτα από θάνατο,
κι ας ήταν καθισμένος σ’ όλες τις γωνιές.
Ξέραμε όμως όλοι από σκάψιμο
– τι χρυσός, τι κάρβουνο, οι άνθρωποι ένα τέλος έχουν.

Γιατί μετά από χρόνια τόσα μου ξεσκίζετε τα σωθικά;
Αυτή η πόλη σε πληγώνει όπου κι αν κρυφτείς,
ακόμη και μ’ αυτά τα πρόστυχα, τα άυλα bit.

_{________________________________}

_{[Κάθε φορά που γίνεται ατύχημα σε ορυχείο, όπου στον κόσμο, σφίγγεται η ψυχή μου. Ελάχιστοι στις Σέρρες εργάτες της ηλικίας του πατέρα μου δεν πέρασαν απ' τις γαλαρίες του Περδικάρη και του Παπαντωνίου. Οι υπώρειες του Λαϊλιά είναι ακόμη τραυματισμένες. Το βλέπεις όταν ανεβαίνεις στον Αϊ-Πρόδρομο, ή από τον Λευκώνα πας για Βύσιανη ή Ξηρότοπο. Αρκεί να έχεις μια ιδέα από γαλαρίες.
Οι τελευταίοι ελεύθεροι λιγνιτωρύχοι-γαλαριώτες δούλευαν μέχρι τα μέσα του εβδομήντα. Ο Θοδωράκης, ξάδελφος πρώτος της μάνας μου, ο Πάσχος απ’ τους Αγιανάργυρους και κάνα δυο Κορμιστινοί πρέπει νά ‘ταν οι τελευταίοι που ήξερα. Τότε πια έσβησαν οικονομικά και βιολογικά.
Τα ατυχήματα, η αγωνία για τους δικούς σου μέσα στην γαλαρία, οι συχνοί θάνατοι ήταν της κάθε μέρας.]}

                                                                  _{Λαική Αγορά ΙΙ (1943), Γιάννης Σπυρόπουλος}

Λαϊκή αγορά, πρωί Σαββάτου.
Ό,τι μπορεί να πουληθεί, πουλιέται.
Ως και μυγοσκοτώστρες Φλεβάρη μήνα.
Κι ο μικροπωλητής επαπειλών:
“Δεν αγοράζετε ε,
θα σας πω εγώ τον Αύγουστο!”

Και πώς την ξεχωρίζεις Θέ μου.
Αυτήν την ευγένεια ήθους και ψυχής.
Πώς αντικαθρεφτίζεται στα μάτια
και στις ψιλοδουλεμένες γραμμές του προσώπου.
Στην κάλλιστη αρμονία.
Τρεις-τέσσερις είναι όλοι κι όλες.
Και λες.

Να ένας μικρός στρατός
περίλαμπρος, αστραφτερός και νικηφόρος.
Με αρχηγό το γιο του μπαχτσεβάνου απ’ τα Νέα Πλάγια,
που ντρέπεται να κοιτάξει τις κόρες στα μάτια
γιατί ξέρει πως όλες θα τον ερωτευτούν
ανήκεστα, μέχρι θανάτου.
Έτσι όπως μόλις πέταξε πέρα την πανοπλία του
και στέκει μέσα στα μπλουτζήν του και τα λάχανα
περιλουσμένος τον ήλιο του πρωινού,
όμηρος αυτός απ’ την Αθήνα
ανάμεσα σ’ άγριους Μακεδόνες πρίγκιπες
που φωνασκούν.

                                                             _{Η αγορά (1957), Χρόνης Μπότσογλου}

Παζάρι στην Άνω Τούμπα.
Χυμένη σε σαράβαλους πάγκους
η εύλογη του τόπου αφθονία.
Μαλλιαροί μικροπωλητές
κι οι εύφορες γυναίκες τους ν’ ακολουθούν.

Ο μικρός Κωστάκης παράγει κι εμπορεύεται ντομάτα.
Έχει θέσει επί ορθογωνίου συστήματος συντεταγμένων
χωράφια, πάγκο, σπίτια κι αυτοκίνητα.
Έχει επιπλέον ελέγξει δυο τρεις συντεταγμένες παραπέρα,
δεξιά κι αριστερά, πάνω και κάτω
-όσες μπορούσε δηλαδή και του επιτρεπόταν.
Έστησε έτσι την ευτυχία του γόνιμη, όμορφη κι αποδεκτή.

Δυο λεπτομέρειες υπολανθάνουν μόνο.
Η χαμηλή τιμή πωλήσεως,
ανεξέλεγκτη τυχαία μεταβλητή
που κάνει δύσκολες τις νύχτες του.
Και η αγρία εκμετάλλευσις
της λάθρα εισαγομένης εργασίας
εκ των χωρών της καταρρεύσεως
που μου δημιουργεί δυσκολίες
ως προς την ταξινόμηση του Είδους.

Η μικρή γύφτισσα που πουλά πατάτες,
σέρνει τον αγαθό της γύφτο στον πολιτισμό,
μακράν νομάδος, τσαντιριού κι υπαίθρου,
εκθέτοντας λαλίστατα και συνεχώς
επί του εμπορεύματος και των πληθωρικών βυζιών της
προβλήματα οίκου και ψυχής,
κυρίως για το δεύτερο παιδί που θά ’πρεπε να έχει
αλλά και για το ΙΚΑ που την κυνηγάει
συν κάτι γραμμάτια του σπιτιού.
Αυτό χτίστηκε.

Συναλλαγή,
όμορφα είναι.
Η αφθονία να υπάρχει.
Τι είναι θεμιτό και τι αθέμιτο;
Ποιος ο κριτής και ποιος του παζαριού ο χωροθέτης;